العروه الوثقی وسیلة النجاة منهاج الصالحین تحریر الوسیلة آراء المراجع
احکام > مستمسک العروة الوثقی. للحکیم (قدّس سرّه).:
تقلید - مسألة (۲)
مَسْأَلَةُ ۲- اَلْأَقْوَىٰ جَوَازُ الْعَمَلِ بِالِاحْتِيَاطِ۱ مُجْتَهِدًا أَوْ لَا. لٰكِنْ يَجِبُ أَنْ يَكُونَ عَارِفًا بِكَيْفِيَّةِ الِاحْتِيَاطِ بِالِاجْتِهَادِ أَوْ بِالتَّقْلِيدِ۲.
۱- خِلَافًا لِمَا عَنِ الْمَشْهُورِ، مِنْ بُطْلَانِ عِبَادَةِ تَارِكِ طَرِيقَيِ الِاجْتِهَادِ وَالتَّقْلِيدِ مَعًا، بَلْ لَعَلَّ ظَاهِرَ الْمَحْكِيِّ عَنِ السَّيِّدِ الْمُرْتَضَىٰ وَأَخِيهِ الرَّضِيِّ ـ قُدِّسَ سِرُّهُمَا ـ دَعْوَى الِاتِّفَاقِ عَلَيْهِ. لٰكِنَّهُ لَا دَلِيلَ عَلَيْهِ بَعْدَ مَا عَرَفْتَ مِنْ أَنَّ الْعَمَلَ الْمُوَافِقَ لِلِاحْتِيَاطِ مُوجِبٌ لِلْعِلْمِ بِمُطَابَقَةِ الْوَاقِعِ.
وَأَمَّا أَدِلَّةُ وُجُوبِ التَّعَلُّمِ فَتَأْبَىٰ الْحَمْلَ عَلَى الْوُجُوبِ النَّفْسِيِّ، وَالْوُجُوبُ الْغَيْرِيُّ مُمْتَنِعٌ، لِعَدَمِ الْمُقَدِّمِيَّةِ بَيْنَ الْعِلْمِ وَالْعَمَلِ، فَالْمُرَادُ مِنْهَا الْوُجُوبُ الْإِرْشَادِيُّ، وَالْمَقْصُودُ مِنْهُ عَدَمُ عُذْرِيَّةِ الْجَهْلِ فِي مُخَالَفَةِ الْوَاقِعِ قَبْلَ التَّعَلُّمِ، كَمَا هُوَ أَيْضًا ظَاهِرُ وُجُوبِ التَّبَيُّنِ فِي آيَةِ النَّبَإِ(۱)، وَالْإِجْمَاعُ الْمُدَّعَىٰ عَلَى الْمَنْعِ غَيْرُ وَاضِحِ الْحُجِّيَّةِ.
كَمَا أَنَّ اعْتِبَارَ الْإِطَاعَةِ فِي صِحَّةِ الْعِبَادَةِ لَا يَقْتَضِي ذٰلِكَ، لِتَحَقُّقِ الْإِطَاعَةِ عِنْدَ الْعُقَلَاءِ بِنَفْسِ الْفِعْلِ الصَّادِرِ عَنْ دَاعِي الْأَمْرِ وَلَوْ كَانَ مُحْتَمَلًا، وَالتَّمْيِيزُ مِمَّا لَا يُعْتَبَرُ عِنْدَهُمْ فِيهَا قَطْعًا.
وَاحْتِمَالُ دَخْلِهِ فِي حُصُولِ الْغَرَضِ ـ مَعَ أَنَّهُ قَدْ يُنْدَفَعُ بِالْإِطْلَاقَاتِ الْمَقَامِيَّةِ ـ لَا يَصْلُحُ عِلَّةً لِوُجُوبِ الِاحْتِيَاطِ فِي نَظَرِ الْعَقْلِ، كَاحْتِمَالِ اعْتِبَارِ شَيْءٍ جُزْءًا أَوْ شَرْطًا فِي الْمَأْمُورِ بِهِ، كَمَا هُوَ مُوَضَّحٌ فِي مَحَلِّهِ مِنَ الْأُصُولِ.
۲- هٰذَا شَرْطٌ لِلِاكْتِفَاءِ بِالِاحْتِيَاطِ فِي نَظَرِ الْعَقْلِ، بَلْ لَعَلَّ عَدَمَ الْمَعْرِفَةِ مَانِعٌ مِنْ حُصُولِ الِاحْتِيَاطِ، فَلَا يَحْصُلُ الْأَمْنُ.
(۱) وَهِيَ قَوْلُهُ تَعَالَىٰ: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ﴾ الحجرات: ۴۹.
ترجمهی فارسی
مسئلهٔ ۲- اقوی آن است که عمل کردن به احتیاط۱ جایز باشد، چه شخص مجتهد باشد و چه نباشد؛ ولی واجب است که کیفیت احتیاط را یا از راه اجتهاد بداند یا از راه تقلید۲.
۱- برخلاف آنچه از مشهور نقل شده است که عبادتِ کسی که هر دو راهِ اجتهاد و تقلید را ترک کرده، باطل است؛ بلکه چهبسا ظاهر آنچه از سید مرتضی و برادرش سید رضی ـ قدس سرهما ـ نقل شده، ادعای اتفاق بر این بطلان باشد.
ولی دلیلی بر این ادعا وجود ندارد، پس از آنچه دانستی که عملِ مطابقِ احتیاط، موجب علم به مطابقت با واقع میشود.
و اما ادلهی وجوبِ تعلم، نمیپذیرد که بر وجوب نفسی حمل شود، و وجوب غیری نیز ممتنع است؛ زیرا میان علم و عمل، رابطهی مقدّمیّت وجود ندارد.
پس مقصود از آن ادله، وجوب ارشادی است، و مراد از آن، این است که جهل پیش از یادگیری، در مخالفت با واقع، عذر محسوب نمیشود؛ همانگونه که ظاهرِ وجوبِ تبیّن در آیهی نبأ نیز همین است.
و اجماعی که بر منع ادعا شده، حجیت روشنی ندارد.
همچنین اعتبار اطاعت در صحت عبادت، اقتضای این مطلب را ندارد؛ زیرا اطاعت نزد عقلا با نفسِ انجامِ فعل به داعیِ امر تحقق مییابد، هرچند آن امر احتمالی باشد، و تمییز بهطور قطع از اموری نیست که نزد آنان در صحت عبادت معتبر باشد.
و احتمال دخالتِ تمییز در تحقق غرض ـ با آنکه ممکن است به اطلاقات مقامی دفع شود ـ صلاحیت آن را ندارد که در نظر عقل، علتِ وجوب احتیاط قرار گیرد؛ همانند احتمالِ اعتبارِ چیزی به عنوان جزء یا شرط در مأمورٌبه، چنانکه در جای خود از علم اصول توضیح داده شده است.
۲- این (آشنایی با کیفیت احتیاط) شرطِ بسنده کردن به احتیاط در نظر عقل است؛ بلکه چهبسا ناآشنایی، مانع تحققِ احتیاط شود، و در نتیجه، اطمینان و امنیت حاصل نگردد.
بارگزاری در شب میلاد آقا امام جواد علیه السلام ۹ رجب الأصب ۱۴۴۷ ساعت ۲۳:۵۴.
ثواب این خدمت، هدیه برای سلامتی آقا امام زمان (علیه السّلام) و جبهه مقاومت و سلامتی امام خامنه ای و مراجع معظم تقلید (أیّدهم الله تعالی) و شادی ارواح اموات به ویژه والدین و همسرم.
